مقدمه

دانش آموزی را تصور کنید که در کلاس درس مطالبی را در مورد موضوعی یاد می‌گیرد، مثلا نام یک آتشفشان یا پایتخت یک کشور و ... . زمانی که بلافاصله و در همان کلاس درس سوالاتی از این مطالب از وی می‌شود، در پاسخگویی به آن از حافظه کوتاه مدت خود استفاده می‌کند، ولی زمانی که سوالات در جلسه بعد و چند روز دیگر از او پرسیده می‌شود و او پاسخ می‌دهد، در واقع از حافظه دراز مدت خود استفاده کرده است. وقتی ما مطلبی را بلافاصله بعد از شنیدن آن به خاطر می‌آوریم، یادآوری آن کار آسانی خواهد بود و به سهولت انجام خواهد گرفت، اما زمانی که مدتی از شنیدن مطلب می‌گذرد و تلاش می‌کنیم آن را یاد بیاوریم، با مشکل بیشتری روبرو خواهیم شد.

مطالعات نشان داده‌اند که آدمی انواع مختلفی از حافظه را دارد. این‌که اطلاعات برای مدت زمان کوتاهی ذخیره می‌شوند یا برای مدت زمان بلند، باعث تقسیم حافظه به انواع "حافظه کوتاه ‌مدت  و حافظه بلند ‌مدت" شده است. نکته دیگر آن‌که در بعضی از مطالعات و منابع از حافظه نوع سومی نیز به نام "حافظه حسی"  صحبت می‌شود.

حافظه کوتاه مدت

مهمترین ویژگی این نوع حافظه ، گنجایش محدود آن است که بطور متوسط بین هفت ماده به اضافه یا منهای دو ماده (2±7) است. بعضی افراد تنها 5  ماده و برخی تا 9 ماده را در حافظه کوتاه مدت خود نگه می‌دارند، اما بطور متوسط گنجایش حافظه کوتاه مدت اکثریت افراد 7 ماده است. این رقم فراخنای حافظه نامیده می‌شود.
ویژگی دیگر حافظه کوتاه مدت آن است که اطلاعات در آن به صورت صوتی، دیداری عمدتا به صورت صوتی رمزگردانی می‌شوند، مثلا شخصی که مجموعه حروف   ب،پ، ت، ك و... را شنیده و آن را به صورت صوتی رمزگردانی کرده است، در یادآوری ممکن است  به جای حرف  "ت" ، حرف "ك" را که صدای مشابهی با حرف "ت" دارد، بیان کند.

 یک آزمایش ساده برای تعیین فراخنای حافظه

از دانش‌آموز می‌خواهیم كه نام چند كلمه یا ارقام كه ما تكرار می‌كنیم او هم تكرار كند. بعد از آن ببینید از فهرست خوانده شده، چند نام یا رقم را می‌تواند به ترتیب به یاد بیاورد. رقمی که بدست می‌آورید، احتمالا بین 5 و 9 خواهد بود که فراخنای حافظه دانش‌آموز را نشان  می‌دهد. در واقع حافظه کوتاه مدت مثل جعبه هفت خانه‌ای است. زمانی که این هفت خانه پر شود، به ناچار باید برخی از خانه‌ها خالی شوند تا اطلاعات جدید بتوانند در آنها قرا بگیرند. این مساله یکی از علل فراموشی است.

حافظه دراز مدت

مهمترین ویژگی این نوع حافظه گنجایش نامحدود آن است، بطوری که مطالب زیادی را در آن می‌توان نگهداری کرد، بدون آن که از بین بروند. به عبارتی اطلاعات در این نوع حافظه از بین نمی‌روند، هرچند ممکن است فراموش شوند. به عنوان مثال کتابخانه بزرگی را در نظر بگیرید که در آن دنبال کتابی می‌گردید که قبلا در آنجا قرار داده شده است. اگر نتوانید به کتاب مورد نظر دست پیدا کنید، به این معنی نخواهد بود که کتاب مورد نظر در آن کتابخانه وجود ندارد، یا از بین رفته است. ممکن است نحوه قرار دادن آن در محل مناسبی صورت نگرفته، یا پیگردی آن مناسب نیست.

رمزگردانی مطالب در این نوع از حافظه به صورت معنایی صورت می‌گیرد، برخلاف حافظه کوتاه مدت که از رمز صوتی و یا دیداری استفاده می‌کند. به عنوان مثال اگر فهرستی از کلمات به حافظه دراز مدت سپرده شوند،  چند روز بعد از آن در حین یادآوری ممکن است کلمات هم معنی با آن کلمات یادآوری شوند، نه خود آن کلمات. اگر به فرض کلمه آفتاب در فهرست بوده، شخص ممکن است کلمه خورشید را یادآوری کند. این مساله را در یادآوری داستان‌ها ، اخبار و مطالبی که می‌شنویم و مدتی بعد آن‌ها را بازگو می‌کنیم، به وضوح می‌توانیم ببنیم. در حالی که موضوع داستان، خبر یا مطالب دیگر بطور کامل ارائه می‌شود، اما لزوما از همان کلمات گوینده یا نویسنده کتاب استفاده نمی‌کنیم. از این مورد در روش‌های بهسازی حافظه استفاده می‌شود، مبتنی بر این‌که مطالب را با توجه به معانی آن‌ها یادسپاری کنیم. بازیابی در این نوع حافظه برخلاف حافظه کوتاه مدت با خطا و اشکالاتی همراه است که گنجایش زیاد آن و اطلاعات نامحدود موجود در آن و گذشت زمان از دلایل آن می‌تواند باشد.

حافظه حسی

"حافظه حسی" نخستین مرحله به یاد‌سپاری و ذخیره کردن اطلاعات است. در این حافظه نسخه دقیقی از«اطلاعات حسی» ذخیره می‌شود. گنجایش این حافظه نامحدود است، اما مدت زمان ذخیره‌سازی اطلاعات بسیار کوتاه حدود یک ثانیه است. بعد از آن‌که محرکی (از طریق گیرنده‌های حسی) وارد حافظه حسی شد، اگر مورد توجه و دقت قرار گیرد، اطلاعات آن محرک به حافظه «کوتاه ‌مدت» انتقال می‌یابد. این فرآیند دقت و توجه برای انتقال اطلاعات با حافظه کوتاه مدت بسیار مهم است، زیرا آدمی در هر لحظه تحت تاثیر محرک‌های حسی فراوانی قرار دارد، که اگر قرار بود این محرک‌ها ادراک شوند، زندگی غیر ممکن می‌شد. آدمی از طریق توجه کردن به بعضی از امور محرک‌ها  و بی‌توجهی به بعضی دیگر تصمیم می‌گیرد، تا آنچه را که می‌خواهد، ادراک کند. این فرآیند برای آغاز یادگیری مهم است.

روانشناسان در این زمینه توصیه می‌کنند که:

1. موز بهترین دوست حافظه: ویتامین B بهترین تغذیه حافظه است و موز دارای این منبع غنی می‌باشد.
٢. مهربانی با خویشتن: انجام کارهای مورد علاقه مانند خریدن یک شاخه گل، کتاب رمان، ملاقات دوستان قدیمی و... باعث افزایش ترشح هورمون
" دوپامین" می‌شود که احساس خوبی را در فرد به وجود می‌آورد و این افزایش تاثیر مثبتی بر سلسله اعصاب و آن بخش از مغز که مسوول حافظه است میگذارد.
٣. قدم بزیند: زنان یا مردانی که درروز به طور مرتب قدم می زنند بسیار کمتر دچار فراموشی میشوند. چرا؟ تحقیقات نشان داده است که فعالیت، ارتباط مغزی را در بخشی که ذهن مسوول حافظه است گسترش می‌دهد.
٤. غذای سس دار نخورید: بر اساس تحقیقات انجام شده برروی عادات غذایی بیش از ٨ هزار نفر، استفاده از این نوع سس‌ها و غذاهای سویادار باعث کاهش قدرت حافظه می‌شود. علت آن است که یک ماده شیمیایی موجود در این نوع سس‌ها و سویا که گفته می‌شود ضد سرطان و بیماری قلبی است دقیقا عکس این خواص را در مورد حافظه با خود دارد. با این حال یک بار خوردن آن در هفته چندان مشکلی ندارد!
٥. خواب به موقع: یک استراحت خوب مغز می‌تواند اطلاعات بیشتر و بهتری را به حافظه شما باز گرداند تا مغزی که تمام روز را بدون استراحت گذرانده باشد.
٦. بیشتر به خودتان برسید: تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که رژیم‌های غذایی بسیار کم کالری در برنامه روزانه خود دارند نه تنها پروسه اطلاع رسانی را بسیار کند انجام می‌دهد بلکه از دیگر افراد هم سن و سال خود که این رژیم را ندارند نیز کمتر قادر به استفاده از حافظه خود می‌باشند.
لذا به فکر خود باشید و رژیم‌های غیرموجه را فراموش کنید.
٧. چای گیاهی بنوشید: آهن برای عملکرد صحیح حافظه ضروری است و نوشیدنی‌های کافئین‌دار به علت دارا بودن موادی به نام ” تانن ” ( اسید تانیک) که ٧٥ درصد آهن موجود در بدن را از بین می‌برند باعث اختلال در حافظه می‌شود.
 

٨. خوردن قند و شکر مصنوعی را کاهش دهید: این امر ممکن است در کاهش وزن به شما کمک کند اما نوشیدن بیش از یک یا دو نوشیدنی رژیمی در طول روز حافظه دراز مدت شما را تخریب می‌کند. خوشبختانه تاثیرات منفی این مسئله دائمی نیست و شما به راحتی می‌توانید با قطع مصرف شیرینی‌های مصنوعی مجددا حافظه خود را اصلاح کنید.

نوشته شده در تاریخ جمعه 8 بهمن 1389    | توسط: مركز اختلالات یادگیری جوانرود    |    |
نظرات()