حمید عباسی مدیر مركز اختلالات یادگیری

اختلال در خواندن درواقع مهم‌ترین اختلال یادگیری است، زیرا خواندن پایه انواع یادگیری می‌باشد. دانش‌آموزی كه در خواندن مشكل داشته باشد به علت این كه در درس ریاضی قادر به خواندن صورت مساله نیست،

قطعا در درس ریاضی نیز اختلال پیدا خواهد كرد. همین‌طور چون این دانش‌آموز نمی‌تواند مطالب كتاب را به درستی و راحتی بخواند در نوشتن نیز مشكل پیدا خواهد كرد یعنی در درس دیكته نیز دچار اختلال خواهد شد. اختلال در خواندن در 2 تا 8 درصد دانش‌آموزان وجود دارد و در پسرها 3 برابر دختران دیده می‌شود. مشخصه ناتوانی یادگیری در خواندن این است كه دانش‌آموز خیلی آهسته و كلمه به كلمه می‌خواند و در ضمن خواندن، حروف یا كلماتی را حذف، اضافه، جانشین یا معكوس می‌كند.

مطالعات نشان داده‌اند افرادی كه در كودكی دشواری خواندن داشته‌اند، اكثرا در بزرگسالی نیز دارای مشكلات عدیده‌ای در خواندن هستند. بدتر از همه این كه كودكانی كه در خواندن دارای دشواری هستند اغلب نگرش‌های منفی نسبت به قابلیت‌های خود پیدا می‌كنند و ممكن است علاقه خود را نسبت به درس و مدرسه از دست بدهند.

مـراحل درمـان

1) تهیه جدول سمن و پرسشنامه آن.

2) تهیه یك متن جهت خواندن.

3) ضبط صدای فردی كه متن را بخواند.

4) علامت زدن در بخش فراوانی جدول.

5) جمع‌بندی علامت‌های هر سؤال پرسشنامه و به دست آوردن فراوانی .

6) طراحی برنامه درمان.

 طراحی برنامه درمان

1) كنترل دستگاه تنفس تا شش‌ها.

2) تمرین سیستم صوت جهت روان شدن.

3) تمرین ادراك شنوایی.

4) تمرین ادراك بینایی.

 معمولا برای خواندن سه نوع مختلف "درك" معرفی می‌شود.

درك لفظی: درك كلمه‌ها و پاراگراف‌ها، فراخوانی رشته رویدادها و پی‌گیری دستورالعمل‌هاست.

درك تحلیلی: از مهارت‌های مختلف فكری استفاده می‌شود.

خواندن انتقادی: درستی و نادرستی متن به قضاوت گذاشته شده، نتیجه‌گیری و ارزیابی صورت می‌گیرد. (تبریزی، 1378)

 ارزیابی خوانـــدن

 برای ارزیابی خواندن از مواد آموزشی و روش تدریس عمومی استفاده می‌شود.

 پارامترهای سنجش غیر رسمی

1) تشخیص كودكی كه سطح خواندن او به صورت قابل توجهی زیر حد كلاس است.

2) مشاهده خطاها و سبك خواندن كودك.

3) تعیین توانایی برای یادگیری خواندن در سطح كلاسی.

4) عوامل دخیل در كُند آموزی خواندن.

5) تركیب اطلاعات به دست آمده و طراحی برنامه‌ای برای ترمیم.(كرك، چالفانت، 1377)

 تخمین سطح خواندن

- سطح خواندن شفاهی: وادار كردن كودك به پاراگراف‌هایی از كتاب‌های مختلف كلاس‌های ابتدایی كه به صورت شفاهی و بلند خوانده شود. یعنی از هر پایه یك پاراگراف نوشته شود.

 - سطح خواندن خاموش (صامت خوانی): وادار كردن كودك به صامت خوانی از روی كتاب‌های فارسی سطح ابتدایی. سپس سؤالاتی پرسیده می‌شود تا درك مطالب او تعیین گردد، آنگاه سطح آموزشی او را تخمین می‌زنیم.

 - سطح خواندن لغات (بازشناسی): آزمون كودك در خواندن لغات جداگانه كه از كتاب‌های پایه‌ی ابتدایی نوشته شده ارزیابی می‌شود. توجه به این نكته مهم است: الف) سطح خواندن لغات.
ب) تعداد خطاها. ج) سبك برخورد با لغات.

 - افتراق لغات: لغاتی به كودك داده می‌شود و آن را در میان لغات دیگر بازشناسی می‌كنند و به یاد می‌آورند. مثلا "پسر، پدر، داس، با، سرد، آب" اگر دانش‌آموز فقط یك یا دو كلمه از این مجموعه را بخواند معلم به او می‌گوید: یكی از این كلمات "پسر" است. به كلمات نگاه كن و كلمه مورد نظر را به من نشان بده و از كلمات دیگر هم به همین روش استفاده می‌كنیم. با این روش مشخص می‌شود كه كودك قسمتی از لغات را می‌شناسد و بر همان اساس آن‌ها را از همدیگر جدا می‌كند. (كرك،چالفانت،1377)

 درمان خواندن  "روش فرنالد"

          شیوه‌های چند حسی آموزش خواندن معمولا در تلاش است تا مهارت‌های خواندن را از طریق انگیزه‌های شنیداری، دیداری، حركتی و لامسه‌ای رشد دهد. با توجه به مشكلات گوناگونی كه در خواندن كودكان مبتلا به ناتوانی یادگیری دیده می‌شود، این شیو‌ها تا اندازه‌ای در این زمینه مورد توجه بوده است.

         روش درمانی آماده شده توسط فرنالد (1943) با تكنیك‌های چند حسی تقریبا متـرادف شناخته شده است. شیوه‌ی فرنالد به واقع از به هم پیوستن چهار مرحله تشكیل شده است كه كودك با گذراندن آن‌ها از مرحله بازشناسی كلمه تا مطالعه‌ی گسترده كتاب‌ها و سایر مطالب خواندنی به پیش می‌رود. اصولا این شیوه به دنبال آموزش و یادگیری كل كلمه است.

         مرحلـه‌ی اول: كودك كلمه‌ای را كه می‌خواهد فرا بگیرد برمی‌گزیند. مربی لغت مورد نظر را با خطی درشت روی كاغذ یا تابلو می‌نویسد، كودك با چشم لغت را ردیابی كرده و  بعد حروف را از ابتدا با انگشتانش لمس می‌كند و به جلو می‌رود. مربی با لمس هر هجا شیوه‌ی تلفظ آن را به كودك می‌آموزد. كودك این عمل را تا هنگامی كه بتواند كلمه را به عنوان جزئی از حافظه‌اش بر روی كاغذ بیاورد، تكرار می‌كند. مربی هر كلمه‌ تازه‌ای را كه كودك یاد می‌گیرد، بر روی كارتی می‌نویسد و به صورت الفبایی در جعبه‌ای بایگانی می‌كند. پس از این كه كودك بر مجموعه‌ای از كلمات تسلط پیدا كرد، (چیزی شبیه بانك كلمات)، مجموعه‌سازی و بازسازی مجدد را تمرین می‌كند. به این معنی كه كلمه را می‌بیند (بینایی)، آن را می‌خواند (زبان-شنوایی) و می‌نویسد (حركتی-لامسه). سپس از كودك خواسته می‌شود تا با استفاده از این كلمات داستانی بسازد. مربی معمولا داستان وی را تایپ می‌كند. 

مرحلـه‌ی دوم: این مرحله اصولا شبیه مرحله اول است، بجز آن كه دنبال كردن كلمه‌ها با انگشت دیگر وجود ندارد. كودك كلمه‌هایی را كه به معلم دیكته كرده است می‌آموزد و آن‌ها را در داستان‌هایی به كار می‌گیرد. در خلال این مرحله طول داستان‌ها معمولا افزایش می‌یابد.

مرحله سوم: در طی این مرحله كلمه‌ها دیگر روی كارت نوشته نمی‌شود. كودك كلمه‌هایی را كه به معلم دیكته كرده است می‌آموزد و آن‌ها را در داستان‌هایی به كار می‌گیرد. بر طول داستان‌ها همچنان افزوده می‌شود.

مرحله چهارم: در این مرحله كودك تشویق می‌شود تا با تعمیم كلمه‌هایی كه از پیش فرا گرفته است كلمه‌های تازه را بیاموزد. مثلا كلمه "بار" را قبلا یاد گرفته و برای آموزش كلمه"باغ" از كلمه "بار" كه دو صدای اول آن‌ها با هم یكی هستند استفاده می‌كند. كودك آموزش می‌بیند كه پیش از خواندن متن و فراگیری كلمه‌هایی كه اطلاعات در اختیار می‌گذارد مروری سطحی از متن داشته باشد. (كرك،چالفانت،1377)      

 جدول سمن (سنجش، مشكل، نوع)

 

مشكلات خواندن

    فراوانی

مشكلات خواندن

 فراوانی

1) حذف برخی از صداها از كلمه. مثال "كردند" را می‌گوید "كردن" یا می‌گوید "كدند".

 

31) تغییر افعال در جمله به میل خویش. مثلا از فعل "خرد" در جمله: "حسن خیار خرید".

 

2) اشكال در تلفظ حروف.

 

32) حدس زدن یك كلمه به كمك كلمات قبل و بعد و بدون خواندن آن كلمه: "پدرم امروز به مدرسه ما آمد".

 

3) جایگزین یك صدا به جای صدای دیگر مثل خواندن "ششته" به جای "شسته". 

 

33) خواندن كل كلمه بدون توانایی تشخیص حروف آن. مثل خواندن طوطی‌وار "آدم".

 

4) اشكال در تشخیص تلفظ نسبتا نزدیك برخی حروف مثل اشتباه تلفظ"م" با "ن" و "ب" با "پ".

 

34) ندیدن مستقل كلمه‌ها، خواندن ادغامی بخش‌های كلمات مجزا به یكدیگر مثل بهتر-ین لذ-ت. "بهترین لذت".

 

5) اشكال در تشخیص صداهای حروف.

 

35)افزودن پسوندهای نادرست به‌كلمه:حسن كه به كه رفت

 

6) جابجایی برخی از صداها با یكدیگر مثل گفتن "عسك" به جای "عكس".

 

36) تغییر توالی حروف؛ مثلا خواندن "دور" به جای "رود" یا خواندن "دوز" به جای "زود".

 

7)عدم توقف و مكث در پایان جمله.

 

37) تغییر توالی كلمه‌ها مثل خواندن "سهراب به می‌رود مدرسه" به جای گفتن "سهراب به مدرسه می‌رود".

 

8) اشكال در بخش كردن كلمه‌ها.

 

38) معكوس كردن كلمه مثل "گس" به جای "سگ".

 

9) اشكال در صداكشی كلمه‌های یك بخشی.

 

39) تكرار برخی از كلمات مثل "حسن مهربان مهربان مهربان بود" به جای "حسن مهربان بود".

 

10) اشكال در صداكشی كلمه‌های چندبخشی.

 

40) دو تایی دیدن برخی از كلمات.

 

11) اشكال در صداكشی كلماتی كه "او" دارند مثل: جو، رو.

 

41) تكرار برخی از كلمات در قسمت‌های مختلف جمله.

 

12)اشكال در صداكشی كلماتی كه"ای"دارندمثل: سی،می،بی.

 

42) مكث و توقف زیاد بین تلفظ كلمات.

 

13) اشكال در صداكشی مصوت‌ها مثل مداد، رفت، گفت.

 

43) خواندن با سرعت بسیار كُند.

 

14) اشكال در صداكشی كلماتی كه مد دارند مثل: جا، را، ما.

 

44)خواندن بسیار تنداما دقت بسیاركم كه كلمات حذف گردد

 

15) زیر لبی و بسیار آهسته خوان.

 

45) خواندن كلمات یك جمله بدون نظم و ترتیب كلمات. مثل خواندن "حسن رفت امروز به مدرسه".

 

16) اشكال در تركیب صداها و ساختن كلمه.

 

46) اضافه كردن حرف ربط. علی به مدرسه "به" رفت.

 

17)تكراریك بخش دركلمه مثل مهر مهر مهربان. "مهربان"

 

47) تكرار حروف در یك جمله.

 

18) تكرار یك بخش در برخی از كلمه‌های یك جمله مثل علی به مدمدمدرسه رفت به جای علی به مدرسه رفت.

 

48) گم كردن كلمات در یك سطر.

 

19) تكرار یك حرف در كلمه مثل خواندن مددددرسه به جای مدرسه یا ع‌ع‌ع‌علی به جای علی.

 

49) گم كردن سطرها.

 

20) فراموش كردن صداهای ابتدای بخش، پس از صداكشی بقیه بخش.

 

50) عدم رعایت نشانه‌ها. مثل نقطه، كاما و امثال آن.

 

21) فراموش كردن صدای حروف.

 

51) خواندن و تلفظ برخی كلمات استثنایی با همان شكل نوشته شده. مثل خواهر، خواب . خواند.

 

22) فراموش كردن صدای بخش اول، پس از پایان كامل بخش كردن كلمه چند بخشی.

 

52) آشنا نبودن به مفهوم "زمان"، مثلا عدم تشخیص تفاوت رفت، رفته است، می‌رود.

 

23)فراموش كردن كلمه‌های ابتدایی جمله‌ای كه می‌خواند. مثلا علی به مدرسه رفت. سؤال می‌كنیم چه كسی به مدرسه رفت؟ فراموش می‌كند "علی".

 

53) عدم هماهنگی بین فعل و ضمیر؛ مثلا خواندن "او به مدرسه رفتیم" به جای "او به مدرسه رفت".

 

24) فراموش كردن مفاهیمی كه خوانده است.

 

54) توجه به خواندن كلمه و عدم توجه به معنای آن.

 

25) اشكال در تشخیص دیداری حروفی كه ظاهر مشابه دارند مثل "ب"، "ف"، "ت"، یا "ك"، "گ".

 

55) عدم فهم معنای كلمه.

 

26) اشكال در تشخیص دیداری كلماتی كه ظاهر مشابه دارند مثل "داد"، "راد"، "دار"، یا "باد"، "ماد".

 

56) توجه به خواندن جمله و عدم توجه به ارتباط واژه‌ها و معنای آن.

 

27) افزودن برخی از صداها به كلمه مثلا "كردند" را بگوید "می‌كردند" یا بگوید "كرده‌اند".

 

57) عدم فهم معنای جمله. 

 

28) حذف یا تحریف بخشی از كلمه مثل گفتن "می‌ید" به جای "می‌گوید".

 

58) عدم فهم معنای عبارت.

 

29) درست ندیدن كلمه مثلا "رود" را "دور" می‌بیند.

 

59) عدم فهم اصلی متنی كه خوانده است.

 

30) حذف برخی از كلمات مثل نخواندن كلمه "مدرسه" در جمله: "علی به مدرسه رفت".

 

60) فهمیدن محتوای متن اما ناتوانی در پاسخ به پرسش‌ها.

 

ـ از شماره 1 تا 19 جدول سمن مربوط می‌شود به مشكلات زبان و تكلم. تمرین‌هایی درباره "شنیدن" و "تلفظ كردن" پیشنهاد می‌گردد.

ـ از شماره 20 تا 24 جدول سمن مربوط می‌شود به حافظه و توالی شنیداری. 

ـ از شماره 25 تا 49 جدول سمن مربوط می‌شود به ادراك دیداری، حافظه دیداری، تمیز دیداری، توالی دیداری و جهت یابی و... .

ـ شماره 50 جدول سمن مربوط می‌شود به نشانه‌هایی مثل نقطه و امثال آن. با تمرین خواندن توسط معلم و تكرار آن توسط دانش‌آموز یادگیری ممكن است. 

ـ شماره 51 جدول سمن مربوط می‌شود به خواندن موارد استثنایی در زبان فارسی. با شیوه‌های تدریس و خلاقیت معلم و درمانگر امكان یادگیری میسر می‌شود.

ـ شماره‌های 52 و 53 جدول سمن مربوط می‌شود به مفهوم زمان و ضمایر و افعال. این روش با استفاده از تمرین و تكرار امكان پذیر می‌باشد. مثال:

من الان به دبستان ........................................ .                 او الان به دبستان ........................................ .

من دیروز به مدرسه ........................................ .            او دیروز به مدرسه........................................ .

ـ از شماره 54 تا 60 جدول سمن مربوط می‌شود به فهم واژه‌ها، جمله‌ها، عبارت‌ها و متن. (تبریزی،1378)

نوشته شده در تاریخ جمعه 3 دی 1389    | توسط: مركز اختلالات یادگیری جوانرود    |    |
نظرات()